Trong bối cảnh các tổ chức ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu, công nghệ và các quyết định phức tạp, vai trò của Business Analyst (BA) không còn giới hạn trong việc thu thập yêu cầu hay viết tài liệu đặc tả. Thay vào đó, BA được kỳ vọng là người hỗ trợ ra quyết định, góp phần đảm bảo rằng các giải pháp được triển khai thực sự giải quyết đúng vấn đề và tạo ra giá trị cho tổ chức.
 
Do đó, việc xác định và phát triển bộ kỹ năng cốt lõi của Business Analyst là yếu tố then chốt đối với sự trưởng thành nghề nghiệp cũng như hiệu quả tổ chức. Bài viết này tiếp cận kỹ năng BA không theo hướng liệt kê công cụ, mà dưới góc nhìn năng lực tư duy và hành vi chuyên môn. Hãy cùng BAC khám phá trong bài viết dưới đây.
 

1. Năng lực nhận diện và phân tích vấn đề (Problem Analysis)
Kỹ năng nền tảng nhất của Business Analyst là khả năng xác định đúng vấn đề cần giải quyết. Trong thực tiễn, các yêu cầu từ phía business thường được trình bày dưới dạng giải pháp mong muốn, thay vì mô tả rõ vấn đề cốt lõi.
Business Analyst cần có khả năng
 
Business Analyst cần có khả năng:
  • Phân biệt giữa problem và proposed solution: Nhiều yêu cầu xuất phát từ giải pháp được đề xuất sẵn, không phải từ vấn đề thật. BA cần tách bạch hai khái niệm này để tránh giải sai bài toán, gây lãng phí nguồn lực và lệch mục tiêu ban đầu.
  • Phân tích nguyên nhân gốc rễ (root cause): Vấn đề bề mặt thường chỉ là triệu chứng. Việc truy tìm nguyên nhân gốc giúp BA đề xuất giải pháp bền vững, thay vì các biện pháp tạm thời, lặp lại lỗi cũ.
  • Đặt vấn đề trong bối cảnh mục tiêu tổ chức: Một vấn đề chỉ thực sự quan trọng khi nó ảnh hưởng đến mục tiêu chiến lược. BA cần đánh giá vấn đề dựa trên giá trị mang lại cho tổ chức, không chỉ dựa trên mức độ “ồn ào” của yêu cầu.
Năng lực này giúp BA tránh tình trạng triển khai các giải pháp đúng về mặt kỹ thuật nhưng không tạo ra giá trị kinh doanh thực sự.
 
2. Kỹ năng đặt câu hỏi và làm rõ giả định (Questioning and Assumption Analysis)
Đặt câu hỏi là một năng lực chuyên môn mang tính chiến lược của BA. Thông qua các câu hỏi có cấu trúc, BA làm rõ:
 
  • Các giả định ngầm định của stakeholder
  • Mâu thuẫn giữa các mục tiêu
  • Phạm vi và tác động của quyết định
Khác với việc truy vấn thông tin đơn thuần, câu hỏi của BA nhằm làm rõ tư duy ra quyết định, từ đó hỗ trợ sự đồng thuận và minh bạch trong tổ chức.
 
3. Năng lực thấu hiểu người dùng (User Understanding)
Business Analyst không nhất thiết phải đảm nhiệm vai trò thiết kế trải nghiệm người dùng, nhưng cần có năng lực hiểu hành vi và nhu cầu thực tế của người sử dụng.
 
Điều này bao gồm:
 
  • Phân tích hành vi thay vì chỉ dựa trên phản hồi tự báo cáo
  • Nhận diện các điểm nghẽn (pain points) trong hành trình người dùng
  • Liên kết trải nghiệm người dùng với các chỉ số kinh doanh
Việc thiếu năng lực này có thể dẫn đến các giải pháp phù hợp với chiến lược nhưng không được người dùng chấp nhận trong thực tế.
 
4. Tư duy phân tích và cấu trúc hóa thông tin (Analytical and Structured Thinking)
Tư duy phân tích của BA thể hiện ở khả năng:
 
  • Chia nhỏ vấn đề phức tạp thành các thành phần có thể xử lý
  • Sắp xếp thông tin theo cấu trúc logic
  • So sánh và đánh giá các phương án thay thế (trade-off analysis)
  • Mục tiêu của phân tích không phải là tối đa hóa độ chi tiết, mà là hỗ trợ ra quyết định trong điều kiện nguồn lực và thời gian hữu hạn.
5. Năng lực giao tiếp và quản lý stakeholder (Communication and Stakeholder Management)
Business Analyst hoạt động trong môi trường đa bên liên quan, với các hệ giá trị và ngôn ngữ khác nhau (business, kỹ thuật, vận hành).
Do đó, BA cần:
 
  • Điều chỉnh thông điệp theo từng nhóm stakeholder
  • Trình bày thông tin một cách rõ ràng, nhất quán
  • Hỗ trợ đạt được sự thống nhất trong các quyết định quan trọng
  • Giao tiếp hiệu quả không chỉ giảm xung đột, mà còn nâng cao chất lượng và tốc độ ra quyết định của tổ chức.
6. Năng lực tư duy hệ thống và hiểu biết công nghệ (System Thinking)
Mặc dù không yêu cầu kỹ năng lập trình, Business Analyst cần có hiểu biết đủ sâu về hệ thống và các ràng buộc kỹ thuật để đánh giá tính khả thi của giải pháp.
 
Tư duy hệ thống giúp BA:
  • Nhận diện tác động lan tỏa của một thay đổi
  • Dự báo rủi ro vận hành và kỹ thuật
  • Đưa ra đề xuất cân bằng giữa giá trị, chi phí và rủi ro
Đây là yếu tố giúp BA chuyển từ vai trò hỗ trợ sang vai trò tư vấn giải pháp.
 
7. Năng lực hỗ trợ và tham gia ra quyết định (Decision Support)
Cuối cùng, năng lực cốt lõi của BA nằm ở việc hỗ trợ ra quyết định có cơ sở. Điều này đòi hỏi BA:
 
  • Tổng hợp thông tin đa chiều
  • Làm rõ các lựa chọn và hệ quả
  • Chịu trách nhiệm về lập luận phân tích của mình
Một Business Analyst trưởng thành không chỉ cung cấp thông tin, mà còn tham gia định hình hướng đi của tổ chức.
 
Kết luận
Kỹ năng của Business Analyst không nên được hiểu như một danh sách công cụ hay kỹ thuật rời rạc. Thay vào đó, chúng là tập hợp các năng lực tư duy, phân tích và giao tiếp, được phát triển thông qua thực hành và trải nghiệm.
 
Trong môi trường kinh doanh nhiều biến động, giá trị của Business Analyst không nằm ở việc tạo ra tài liệu, mà ở khả năng giúp tổ chức hiểu đúng vấn đề và đưa ra quyết định tốt hơn. Đây cũng chính là nền tảng cho sự phát triển bền vững của nghề BA trong dài hạn. Hãy theo dõi BAC's Blog để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích nhé!
Nguồn tham khảo:
Internet

Nhu cầu đào tạo doanh nghiệp

BAC là đơn vị đào tạo BA đầu tiên tại Việt Nam. Đối tác chính thức của IIBA quốc tế. Ngoài các khóa học public, BAC còn có các khóa học in house dành riêng cho từng doanh nghiệp. Chương trình được thiết kế riêng theo yêu cầu của doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp giải quyết những khó khăn và tư vấn phát triển.
 

CÁC KHOÁ HỌC BUSINESS ANALYST BACs.VN DÀNH CHO BẠN

Khoá học Online:

Khoá học Offline:

Tại Tp.HCM:

Tại Hà Nội:

Tham khảo lịch khai giảng TẤT CẢ các khóa học mới nhất

Ban biên tập nội dung - BAC